صورتجلسه کرسی ترویجی دانشکده رفاه

عنوان: پدیدار شناسی آسیب های روانشناختی جنگ در بین همسران شهدا 
ارائه­دهنده:  دکتر رضوان اله داد
         ناقد:   دکتر حسین پور شهریار کلشتری
                                                
تاریخ:  ۲۴/۹/۱۴۰۴                                 ساعت: ۸:۳۰       

در ابتدا، جلسه با صحبت های مقدماتی اقای دکتر خدادادی  دبیرجلسه کرسی­ ترویجی دانشکده و با قرائت دستور جلسه، و معرفی ارائه دهنده و ناقد جلسه، آغاز گردید.

مطالب ارائه دهنده:
همسران شهدای مدافع حرم در معرض مشکلات روان شناختی و چالش ها ی فردی، خانوادگی و اجتماعی بسیاری هستند، به گونه ای که در برخی مواقع انزوای خود خواسته را ترجیح می دهند. اگاهی از نوع زندگی و چالش های پیش روی این زنان به مشاوران خانواده و سیاست گزاران جامعه کمک خواهد کرد تا درک عمیق تری از مشکلات این گروه از زنان در جامعه داشته باشند و بتوانند مراقبت های روان شناختی و سلامتی لازم را برای انها فراهم سازند. پژوهش حاضر با هدف پدیدارشناسی آسیب های روانشناختی جنگ در بین همسران شهدا انجام گرفته است.
ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ، ﮐﻴﻔﯽ ﻭ ﺍﺯ ﻧﻮﻉ ﭘﺪیﺪﺍﺭﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﻮﺻﻴﻔﯽ ﺑﻮﺩ. ﺩﺭ ﺍیﻦ ﻧﻮﻉ ﺑﺮﺭسی، ﭘﮋﻭﻫشگر ﺩﺭ ﭘﯽ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎی ﺯﻧﺪﻩ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﻪ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﻌﻨﺎ ﻭ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﭘﺪیﺪﻩها ﺍﺯ ﺩیﺪﮔﺎﻩ شرﮐﺖ ﮐﻨندﮔﺎﻥ ﺑوﺩ )ﺧﻮﺵﮔﻔﺘﺎﺭ ﻭ ﻫﻤﮑﺎﺭﺍﻥ، .(۲۰۲۲ ﺍﻓﺮﺍﺩ، ﻋﻤﻞ یﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻭ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺮﺍی ﭘﮋﻭﻫﺸﮕﺮ ﺑﻴﺎﻥ می ﮐﺮﺩﻧﺪ، آﻧﮕﺎﻩ ﭘﮋﻭﻫﺸگر، ﮔﻔته های ﻣﻄرﺡ ﺷدﻩ آﻥﻫا ﺭﺍ ﺗﻔﺴیر می کرﺩ. ﺍیﻦ شیوه ﭘﮋﻭﻫﺸﯽ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎ ﻭ ﺩیﺪﮔﺎﻩﻫﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮﺭﺩ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﭘﮋﻭﻫﺸگرﺍﻥ ﻗرﺍﺭ ﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺍیﻦ ﺍﻣﺮ ﺑﺎ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﺗﺠﺎﺭب ﺯیﺴﺘﻪ ﻫﻤﺴﺮﺍﻥ ﺷﻬﺪﺍی ﻣﺪﺍﻓﻊ ﺣﺮﻡ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺟﻪ ﺑﺎ ﺳﻮگ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ. ﺩﺭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺮﺍی ﺍﻧتخاب افراد ﺭﻭﺵ ﻧﻤﻮﻧه گیری ﻫﺪﻓمند ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮیق ﺭﻭﺵ ﮔﻠﻮﻟﻪ ﺑﺮﻓﯽ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﻓﺮآیﻨﺪ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﻤﻖ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎ ﻭ ﻭسعت ﺗﺤﻠیل آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﻧﻴﺎﺯ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﻓﺮﺍیﻨﺪ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺗﺎ ﺟﺎیﯽ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﭘﻴﺪﺍ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﻓﻬﻢ ﺭﻭﺷﻦ تری ﺍﺯ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺩﺭ ﺻﺤﺒﺖ ﻫﺎی ﺑﻌﺪی ﺑﺎ ﻣﺸﺎﺭﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﻴﺎﻣﺪ ﻭ ﺑﺎ ۱۵ ﻣﺸﺎﺭﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﺍﺷﺒﺎﻉ ﺭﺳﻴﺪ)ﻫﺎﻟﻮی ﻭ ﻭیﻠﺮ، .(۲۰۰۲ از این رو از میان آنها ۱۵ همسر شهدای مدافع حرم ایرانی استان تهران که ازدواج مجدد نداشتند انتخاب شده است. یعنی پژوهشگر آزادانه و تصادفی به انتخاب نمونه دست نزده و با توجه به موضوع و هدف تحقیق به بررسی و مصاحبه نمونه هایی از همسران شهدای مدافع حرم در دسترس به صورت حضوری و مجازی پرداخته است. ابزار مورد استفاده در این پژوهش مصاحبه نیمه ساختار یافته بود. در واقع پژوهشگر ابتدا سوالاتی کلی مبتنی بر موضوع مورد بررسی را طراحی کرد و سپس فرایند مصاحبه را مبتنی بر این سوالات با همسران شهدا آغاز کرد و پس از اتمام فرایند تجزیه و تحلیل را آغاز نمود. در این پژوهش روش تحلیل داده‌ها از نوع تحلیل محتوا و بر اساس کلایزی انجام گرفته است.
   

واکنش های روان شناختی به شهید شدن همسر	انکار	طرد و انزوای اجتماعی  خود خواسته	اذیت و آزارهای کالمی، نگاه نامناسب مردان
	شوک و ناباوری		پیشنهادهای دائمی برای صیغه شدن
	گیجی و سردرگم	قضاوت ها و پیش داوری های جامعه	رنجش از باورها و برچسب های افراد جامعه
	خشم و عصبانیت		تصورات کلیشه ای از همسر شهید بودن
دغدغه ها/ رنج ها و افسوس های حل نشده پس از شهادت همسر	احساس تنهایی		سرزنش های کلامی و برخورد نامناسب اطرافیان
	احساس دلتنگی		قضاوت به دلیل انتخاب پوشش یا سبک زندگی
	آشفتگی روانی دائمی به دلیل بی حرمتی به پیکر شهید		اجبار به جابجایی محل سکونت
	سوگ حل نشده	دغدغه ها و مشکلات اقتصادی و معیشتی	سختی تامین هزینه های زندگی
	افسوس دائمی از عدم فرصت برای خداحافظی		بلاتکلیفی در تامین هزینه های زندگی
	عدم توجه به نیازهای عاطفی همسران شهید		مبهم بودن بیمه های درمانی و اجتماعی
تعامل مشکل دار و مستمر با خانواده شهید	عدم حمایت خانواده همسر	نگرانی از آینده مبهم فرزند	نگرانی از افسردگی فرزندان
	دخالت های دائمی خانواده همسر		تجربه زندگی بدون پدر
	عدم اجازه به سوگواری	قوانین و نحوه رفتار دوگانه مسئولین	تبعیض بین خانواده های شهدا
	اختلاف بر سر حضانت		بی توجهی به مشکلات خانواده ها
	اختلاف و پیچیدگی قوانین وراث		بهره برداری تبلیغاتی از نام شهید
			شانه خالی کردن ارگان های مسئول

در ادامه آقای دکتر حسین پور شهریار کلشتری  به عنوان ناقد مطالب خود را عنوان نمودند:
در ابتدا تشکر کردند که به این موضوع پرداخته شده است. موضوع از جهاتی کاملا شفاف است و برای افراد در حوزه روانشناختی آشناست مقوله سوگ و انواع ان. زمانی که از دست دادن ، شهادت می شود و متمرکز بر همسر شهید می شویم مؤلفه های جدید یافت می شود. اشاره کردن به مواردی از همسران شهید که بعد از مرحله پذیرش در مراحل سوگ خوشحال هستند.
کار با همسر شهید متفاوت می شود. همسر شهید مرگ همسر را از بین رفتن همسر نمی داند. مؤلفه هایی شناخته شده و بر اساس رویکردهای متفاوت نگاه های متفاوتی خواهد بود. فردی همسر شهید شده جامعه عزادار شهید هست. همسر شهید من، دستاوردهایی برای جامعه داشته است و از دست دادنش برای من.
راهبردها متفاوت می شود. چقدر می‌تواند سلامت محور و رشد محور باشد و چقدر آسیب محور؟
به این وجه می توان بیشتر توجه کرد.تک تک این مؤلفه ها کارکرد دارد برای افرادی که در حوزه ما کار می کنند.
فرصت خداحافظی نداشتن خیلی مهم است. اگر مشاور و روانشناس مثل بقیه نگاه کنند کار حرفه ای نکردم اولویت جدی دارد. تناقض جدی که بین نگرش دیگران و روزمره همسران شهدا وجود دارد یعنی همسر شهید باید پیگیر حضانت باشد پیگیر بیمه باشد و... که اگر همسرش بود او انجام می داد اما الان بر دوش همسر شهید است. از سویی همسر شهید تلاش می کند حضانت فرزندش را نگه دارد، ان طرف جامعه مقام و منزلت و جایگاه شهید را دنبال می کند.
چطور میتواند این حجم از تناقض را حضم کند؟
مرحله به مرحله و قدم به قدم باید دید برای همسر و خانواده شهید باید چکار کرد؟ دلتنگی هست همسر شهید بودن یا افراد دیگر  سوگ دیده فرقی ندارد باید با این دلتنگی چه کار کرد؟
پروتکل مشخصی وجود ندارد و ما این ها را نیاز داریم.
من توجه و حمایت و تکیه گاه بودن را از این مضامین استخراج کردم. در مواردی خانواده شهید  حمایت را با دخالت، توجه را با کنترل و تکیه گاه بودن را با ایجاد نا ایمنی برای همسر و فرزندان شهید رقم می زند.
ما در کار حرفه ای به شدت به این مضامین نیاز داریم که ارتباط برقرار کنیم، درکش کنیم و همدلی کنیم تا به ما اعتماد کند و با پروتکل ها مداخله کنیم.
حس همسر شهید به همسرش، شهید، شهید جامعه است و دستاوردهای برای جامعه است و نبودنش برای من. زندگی نیمه کاره، خداحافظی انجام نشده، اون جسم و قامت به من تحویل داده نشده. باید ببینیم این مؤلفه های به دست امده از این عزیزان یعنی چی؟
همسران شهید مسیر شان را بر اساس باورهای شهید پیش می برند.
پس از صحبت های ناقد محترم جناب اقای دکتر پور شهریارجلسه با جمع بندی اقای دکتر خدادادی به عنوان دبیرجلسه پایان پذیرفت.

#گزارش_تصویری